Chirlo Merlo

Canción-conto das letras b e v: Manoliño vai de pastor

2012-01-11T20:44:00.000Z

A Manoliño góstalle moito ir ao monte co seu gando. As vacas lévaas ao prado e pácenlle elas soas, non ten que coidalas. Pero as ovellas e o burro lévaos ao monte pacer e fai de pastor. Pero o burro Trotón non tén acougo e...

Compositor: Fernando Fernández Picos.

Bo Nadal (que o merecemos ben)!

2011-12-23T22:56:00.000Z

Instantánea do amencer do 25 de decembro de 2010 tomada por un debuxante afeccionado: o Apalpador é levado para a súa casa polo mesmísimo Chirlo Merlo despois dunha agotadora noite de traballo. Agardemos que este ano a Noite Boa sexa máis levadeira para o coitado Pandigueiro!

A escola Waldorf de Friol

2011-12-20T17:25:00.000Z

En Friol hai unha escola moi especial: non se usan libros de texto, non existen exames nin a obriga de memorizar leccións e as fraccións descúbrense partindo tortas en anacos. Tampouco se aprende a ler nin a escribir ata primero de primaria, con seis anos, e a música, o baile, os mitos e lendas e as manualidades son veículos fundamentais para transmitir os coñecementos.
É unha escola Waldorf.

Ler a reportaxe completa en El País.

N' A Capela, os nenos xogan máis coas canicas ca cos Gormitis

2011-12-09T23:42:00.001Z

Hai escolinos que xa se licenciaron en facer virar a peonza en todo tipo de superficies, dominan o futbolín, arrasan nos bolos e xogan á chave coa habelencia dun xubilado. O patio do recreo do CEIP

Mosteiro de Caaveiro é un mosaico no que as diferentes cores marcadas con xiz dan forma a un xigantesco taboleiro ao ar libre repartido en tres zonas nas que se pode xogar a 25 disciplinas tradicionais diferentes. Cando chove, os alumnos xogan a cuberto no pavillón e alí escollen entre o futbolín, as carrilanas ou unha bolera manual que resgataron dun bar que se desfacía dela e pensaba tirala.

O aro, a billarda, as bolas, os bolos, botar a china, as carreiras de sacos, as catro esquinas, as chapas, a chave, o peón, o pano, a corda, a goma, o cravo, as lombas, a mariola, os pelouros, os pes, a pita cega, a porca, a ra, tiro da corda, tres en raia, os zancos, a zorregada e o brilé son os 25 xogos infantís que o colexio capelán reuniu nunha guía que explica as regras que os seus 97 alumnos de 3 a 12 anos coñecen ben e apréndenlles aos recén chegados.

Ler a reportaxe completa en El País.

Lendo o texto anterior, entran gañas de voar ata o máis alto do ceo e facer cabriolas de contento. Por iso difundimos esta pequena reportaxe, publicada no diario El País: hai formas de vivir a infancia que parecen perdidas ata que alguén lles presta a suficiente atención e os suficientes coidados...
Ah...! E convidámosvos a visitar un lugar chamado Brinquedia!

Conto de presentación da letra "s": A pallasa Susi

2011-10-26T20:08:00.005+01:00

Susi é unha pallasa que fai circo cos seus amigos: o oso, a osa, a raposa e o sapo. Cando lles fai este sinal:
-Sssssss...
Todos saltan ao son do seu tambor.
Susana axúdalle a Susi. Ela tamén quere ensinarlle á súa cadeliña, a Pitusa, unhas cantas onadas para levala a facer circo...

Compositor: Fernando Fernández Picos

O mestre da II República que presentiu o futuro...

2011-09-12T23:13:00.002+01:00

"De agora en diante, quen escolla a profesión de mestre, podendo seguir outros camiños, farao porque o impulse a súa vocación", asegurou Rodolfo Llopis, director xeral de Primeira Ensinanza entre 1931 y 1933. Ás ordes de Marcelino Domingo, ministro de Instrución Pública neses anos, Llopis puxo en marcha unha ambiciosa reforma na formación dos docentes que pretendía afastar aos mediocres do Maxisterio e dotar a recén nada República da mellor xeración de mestres [...]

Ler o artigo completo en El País.

Curtas de animación para axudar a aprender o galego

2011-09-12T22:15:00.006+01:00

Os sete cabritos, A porta que trota e Fiz, o coleccionista de medos son os títulos de tres curtas de animación infantil que foron editados pola Secretaría Xeral de Política Lingüística en DVD e desenvolvidos por OQO Editora. Cada un destes contos conta, ademais, cunha proposta didáctica dirixida á etapa de Educación Infantil para favorecer a aprendizaxe en galego das nenas e nenos.

Estas tres historias audiovisuais están accesibles tamén desde a web da Secretaría Xeral de Política Lingüística. Mais, para acurtarvos o camiño, nós tamén as poñemos aquí ao voso dispór.

Que as disfrutedes.

Os Sete Cabritos (descargar proposta didáctica en PDF)

A Pota que Trota (descargar proposta didáctica en PDF)

Fiz, o coleccionista de medos (descargar proposta didáctica en PDF)

Onde está o material impreso de Chirlo Merlo?

2011-06-08T17:20:00.001+01:00

Autores e colaboradores de Chirlo
Merlo no empaquetado e embala-
do dos libros e fichas, nun dos tras-
lados para salvalos de seren des-
truídos.

Os contos e fichas de Chirlo Merlo foron nacendo aos poucos: comezaron a ser elaborados diariamente por tres profesores de educación infantil no colexio de Pontecarreira ao longo do curso 1985/86. A razón para realizar este traballo era a inexistencia no mercado de métodos de lectoescritura en galego con base na motivación natural de Freinet e coas raíces fincadas na cultura infantil e oral tradicional. Debido tamén a esta inexistencia, outros profesores interesáronse por aquelas fichas e materiais artesanais, fotocopiáronos e utilizáronos tamén na súa práctica diaria, analizaron os seus resultados e realizaron tamén as súas achegas. E nesta crecente comunidade de usuarios foise percibindo a necesidade de difundilos a unha maior escala, ao que habería que engadir o interese mostrado polo ICE da Universidade de Santiago de Compostela e o apoio que tivo por parte da Dirección Xeral de Política Lingüística...

Ir Indo publicou Chirlo Merlo no ano 1991. Houbo unha forte implicación dos seus comerciais para dalos a coñecer nos colexios, organizar charlas para o profesorado, explicar a súa metodoloxía e os seus recursos... contando sempre coa dispoñibilidade dos que traballaron na súa creación. Pódese afirmar, sen dúbidas, que foi un esforzo altruista e comprometido, que chegou moito máis alá do traballo propio dun comercial... Con todo, e pasados uns poucos anos, Ir Indo muda a súa liña editorial e decide deixar de publicar material didáctico. Para facer lugar nos seus almacéns a novas publicacións, opta por enviar a reciclar todo o material de uso escolar que editou, entre eles todos os libros e fichas de Chirlo Merlo.
As toneladas de material de Chirlo Merlo foron salvadas polos seus propios autores, que costearon o seu translado, e grazas á colaboración de amigos e coñecidos que cederon desinteresadamente espazo nas súas vivendas e noutros locais para serviren de almacén. Esta reubicación xa se levou a efecto en tres ocasións, sempre coa esperanza posta en que aquelas/es profesoras/es interesadas/os en traballar co método en galego Chirlo Merlo puidesen seguir facéndoo. E así foi ao longo de varios cursos escolares, mais a súa retirada da venda directa en librerías foi invisibilizando a súa existencia.
Nesta circunstancia, os autores chegan a un acordo coa empresa de distribución Grialibros S.L., que se fai cargo de ter un pequeno stock de libros de Chirlo Merlo para a súa distribución baixo pedido e a un prezo mínimo que só compense os gastos. Paralelamente créase este blog para dar a coñecer e difundir a existencia destes materiais.
Chirlo Merlo non naceu, pois, como un produto comercial máis, non funcionou como un produto comercial máis e non se difunde como un produto comercial máis. Ao contrario: a súa existencia débese a moito traballo desinteresado e a moita vontade altruísta de xente moi diversa.
Se tes curiosidade por coñecer un pouco máis sobre Chirlo Merlo, solicítanos por e-mail unha Guía Didáctica: enviarémola gratuitamente. E se xa o coñeces e desexas continuar traballando con el, solicita os libros e fichas a Grialibros S.L., ben directamente ou a través dalgunha librería (indicándolle que os distribúe Grialibros S.L.).
Nada nos agradaría máis que todo o esforzo realizado puidese ser de utilidade para ti!

Canción-conto de presentación da letra "d": o xigante Dedolo

2011-04-16T10:13:00.000+01:00

O xigante Dedolo ten un dedo máxico: o dedo furabolos da man esquerda. É un dedo enorme, ninguén ten un dedo tan grande coma el. Por ter o dedo tan grande chámanlle así: Dedolo.

Con ese dedo tan grande, Dedolo pode facer cousas marabillosas...

Compositor: Fernando Fernández Picos

Cadernos de pauta ancha

2011-03-27T15:09:00.002+01:00

Calquera escolino precisa adestrar paulatinamente a motricidade fina das mans para chegar a escribir correctamente cunha caligrafía xeitosa.
Chirlo Merlo tén en conta o debuxo espontáneo dos/as nenos/as, realiza un traballo máis sistematizado co Caderno de Grafomotricidade e as fichas de escritura e ofrece finalmente cadernos pautados, baseados tamén na pauta Montessori.
Os primeiros cadernos posúen pautas anchas. Son útiles para o adestramento da escritura e do grafismo en alumnado que está finalizando a Educación Infantil, que estuda no primeiro ciclo de Educación Primaria ou que precisa apoio: a pauta Montessori ancha proporciona referencias claras para a letra manuscrita e, ao posibilitar escribir con trazos máis grandes do habitual, facilita o camiño na maduración da motricidade fina.
Ah! E poden ser utilizados con calquera método de lectoescritura...!
Alguén dá máis?

Open publication - Free publishing

As primeiras mestras

2011-03-03T22:59:00.001Z

No século XVIII, a penas o 1% da poboación feminina sabía ler e escribir. A educación era un privilexio ao alcance de moi poucos homes e practicamente vetada á muller. Os nenos ricos tiñan un titor e as nenas unha institutriz que as adestraba para o seu futuro papel de esposas e nais... Pero a finais do século XVIII un pequeno grupo de ilustradas ferrolanas...

[Ler o artigo completo en El País]

Batería de avaliación de competencia na linguaxe

2011-02-17T18:23:00.008Z

De esquerda a dereita: Paula Outón,
Lois Ferradas e Andrés Suárez

Foto Alfonso

Cando os escolinos comezan a ler, aprenden a ritmos moi diferentes. En idades temperás, as diferenzas madurativas dos nenos e nenas dun mesmo grupo poden ser grandes. A isto súmase que pode haber tamén diferenzas de case un ano entre os alumnos e alumnas dunha mesma clase. As profesoras e profesores soen resumir estas e outras circunstancias cunha frase parecida a: "as nenas e os nenos aprenden cada un ao seu ritmo".

Poderíase determinar un "estándar" na aprendizaxe da lingua escrita? Sería posible detectar os retrasos na aprendizaxe da lectura e da escritura en escolinos de primeiro de primaria utilizando un instrumento de observación obxectivo?

Este polo menos é o intento dun grupo de investigación da USC dirixido polo profesor Andrés Suárez Yáñez. O traballo realizado por este equipo foi presentado con detalle o pasado día 16 de febreiro na Facultade de Pedagoxía e foi publicada unha recensión no Xornal da USC. Consiste nun conxunto de ferramentas que permitirían avaliar e detectar as competencias lingüísticas dos escolares que finalizan primeiro de Educación Primaria.

É un proxecto que aporta material novidoso, elaborado con rigor e detalle, e feito desde o noso país. Agardamos poder velo publicado, coa esperanza de que tamén sexa de utilidade para os que somos profesorado "de a pé".
__________
Máis información na pequena reportaxe que tamén fixo o xornal Galicia Hoxe.

Canción-conto de presentación da letra "n": Nomo e os ananos

2011-02-01T13:41:00.000Z

No bosque de Chirlo Merlo viven uns ananos moi animados. Nomo é o máis vello. É un gran músico, el é o que dirixe a banda dos ananos.
Todos os días ao amencer, fan unha marcha para espertar os habitantes do bosque...

Compositor: Fernando Férnández Picos

Marga Alborés: "Aprender a escribir ten que ser un proceso tan natural coma falar"

2011-01-07T23:07:00.000Z

"Tras trinta anos aprendendo os nenos a ler e escribir, Marga Alborés sintetizou nun conto todos os conceptos, actitudes e destrezas que a aprendizaxe da escrita require. Historia das letras é un método para usar tanto no ámbito escolar como familiar". Así comeza unha entrevista a Marga Alborés, profesora no CEIP Pío XII de Santiago de Compostela, publicada no xornal Galicia Hoxe.
A experiencia de elaborar materiais propios para aprender a ler e a escribir aos escolinos en galego é un aspecto común a unha chea de profesionais. Non é de extrañar, dada a rareza no mercado de métodos deseñados con esta finalidade específica desde o noso País. Tamén é verdade que na maior parte dos casos estes materiais creados son utilizados só polo/a docente que os elabora ou, como moito, son compartidos polo seu equipo de compañeiras/os.
Desde Chirlo Merlo coidamos que cómpre fomentar o intercambio de ideas, de experiencias, de recursos... Crear unha comunidade de intereses comúns e aproveitar as sinerxias que espontaneamente aparezan. Isto é o que nos move a contribuír á divulgación desta entrevista a Marga Alborés, á parte de que coincidamos de cheo co que ela expón nas súas atinadas respostas.

Para ler a entrevista completa, pica aquí.

Un agasallo de Chirlo Merlo Pandigueiro

2010-12-08T19:01:00.002Z

Sabedes o que? Este ano decidín non agardar a Reis.

Así que aquí me tendes, vestido de Pandigueiro e distribuíndo os cartóns de felicitación aos nenos e nenas de todo o mundo con máis antelación ca o ano pasado. Ah, e para encher as barriguiñas deixo carbón doce, que non emite CO2!

Claro que, ás profesoras e profesores tamén lles hai que deixar algo de agasallo... E pensando, pensando, pensando... pensei que lles gostaría ter un novo xogo de sílabas recortables, pero con letra de imprenta e marcando o corpo principal co camiño verde da Pauta Montessori.

Así pensado, así feito! Xa podedes xogar a construír palabras!
Se queredes acceder a el, picade aquí. Que vos sexa útil e... Bo Nadal!

Canción-conto da letra "r": Manoliño e o seu tractor

2010-11-20T22:24:00.001Z

Conto de presentación da letra "r": Manoliño, co seu tractor, tiña asustados a todos os animaliños que vivían por aqueles lugares. Cando o Manoliño pasaba... Run, run, rrruuuunnnnnnn...
todos se agochaban nos seus recunchos ou fuxían a escape.

Un día, Manoliño atopou un ratiño agochado na raíz dun castiñeiro, tremendo...

[Podes ver a ilustración en cómic deste conto no Libro de Contos 1 e a motivación do conto na Guía Didáctica]

Im Memoriam: Joshua Mijares i Cibrián

2010-11-12T07:30:00.005Z

Joshua, de pé e cun abrigo negro, nunha foto realizada no Monte Pedroso, no descanso dun curso de musicoterapia que impartiu en Santiago de Compostela.

Chéganos unha triste nova: finou en Valencia Joshua Mijares i Cibrián, profesora (especialista en Educación Especial no País Valenciá, titulada en Pedagoxía Terapéutica, especialista en Musicoterapia, Psicomotricista) que acometeu o delicado traballo de elaborar, de forma totalmente desinteresada, a fundamentación e deseño dos materiais de grafomotricidade de Chirlo Merlo. Sentimos profundamente a perda desta moi achegada compañeira, profesional comprometida e activista, que desenvolveu o seu labor en ámbitos moi diversos da educación, mesmo a atención educativa hospitalaria a nenos en unidades de oncoloxía.

Na súa lembranza, e cunha gratitude infinda, recollemos aquí un extracto do seu traballo Integración del niño y del adolescente oncológicos, texto publicado no Libro de ponencias de 10 Jornadas Internacionales de atención multidisciplinar al niño con cáncer (Valencia, 1993):

Os voy a contar mi historia. De cómo un día me ingresaron y dejé el colegio. De la soledad, el dolor, la rabia, la desorientación...; las transformaciones hasta de las caras de mis padres... De las caras nuevas que han ido apareciendo en mi vida, de artilugios desconocidos totalmente para mí, que hasta aquel momento sólo conocía los juguetes.
La monotonía... estoy parado, no puedo moverme, estoy atado a un gotero. Tengo miedo hasta de respirar, no sea que se salga... ¡Duele tanto al ponerlo! Anduvieron buscándome la vena. Yo no me había dado cuenta de que tenía venas hasta este momento. Además las hay buenas y malas, porque la enfermera ha dicho: ”¡tiene unas venas malísimas...!” Me paso el día durmiendo. A veces me hago el dormido para que no me toquen... Tengo miedo...
Me molestan los lloros de otros niños. Yo no lloro por fuera, pero lloro por dentro. Así nadie se entera y no vienen a ver que me pasa. No sé cuando saldré de aquí...
Creo que no volveré al colegio.

Literatura popular infantil

2010-10-28T21:51:00.001+01:00

Unha das fortes apostas na creación de Chirlo Merlo foi a inclusión, en cada unidade, dunha mostra máis ou menos ampla de ditos, adiviñas, rimas, cantarolas, cantigas de berce... Eramos conscientes de que este tipo de literatura infantil podía ser utilizado nos contos como un elemento fortemente motivador dos máis cativos. Tamén se contribuía así á conservación viva desta tradición nos máis pequenos, xa que corre o risco de quedar recollida en libros e antoloxías, pero sen transmisión oral dunha xeración a outra.

Seguimos a pensar que esta idea segue sendo válida, e iso móvenos a recomendarvos unha lectura demorada das Guías Didácticas e a incorporar na nosa sección de Recursos Externos unha ligazón á web Orella Pendella, que nos parece estupenda.
Que a disfrutedes!

Escolas da emigración

2010-10-23T17:57:00.003+01:00

"Dende o século XVII e, sobre todo, nos primeiros anos do XX, a acción solidaria dos galegos emigrados a América conseguiu crear unha rede de máis de 400 escolas coas que pretendían superar as carencias dos centros públicos que existían no país. O arquivo da Emigración Galega acaba de catalogar estes colexios, que lles ofreceron a miles de nenos a posibilidade de mellorar a súa formación para acabar co analfabetismo e facer avanzar un país empobrecido."

Así comeza o texto dunha reportaxe sobre as "escolas da emigración" que publicou o xornal Galicia Hoxe. A nós gustounos moito e consideramos oportuna a súa lectura, cando menos por parte dos profesionais da educación deste país. Tamén o asociamos a aquel lema publicado repetidamente na revista Nós: os pobos son grandes pola súa cultura.

Son razóns abondas que nos moven a contribuír desde aquí á súa divulgación. Para ler a reportaxe completa, premede aquí.

Motivación tamén para o profesorado

2010-09-27T18:01:00.008+01:00

Comeza o curso novamente.
Créanse espectativas entre os nenos e nenas: que profesor lles tocará? Cambiarán os seus compañeiros de aula? Será difícil o que hai que aprender este curso?...
Entre os profesores e profesoras tamén ocorre algo parecido: que nivel terei que impartir? Cambiarán os escolinos do meu grupo con respecto ao ano anterior? Como integrarei na clase esa alumna nova? Serviranme os mesmos materiais didácticos ou terei que renovalos? Que cursiños me convirá facer para estar ao día?...
A Administración, pola súa parte, tamén introduce novidades que afectan a todo o conxunto. E entre esas novidades cóntase, nos tempos que corren, a introdución de ordenadores, pizarras dixitais e outros recursos electrónicos... nos que se realizan grandes inversións e nos que se deposita unha confianza que se basea na súa suposta eficacia e no seu atractivo como fonte de motivación.
E o profesorado? Quen motiva ao profesorado...?
Nós decidimos poñer algo da nosa parte:

Feliz comezo de curso!

Imos botar contas, antes de voar de vacacións

2010-06-19T17:38:00.003+01:00

Imos considerar o día de hoxe como un día especial.
Hai que celebrar que o noso contador acaba de superar as 1100 visitas: perante os nosos ollos aparece ben visible o número 1102. Este contador comezou a ser operativo o 29 de novembro de 2009, polo tanto... todas esas visitas están contabilizadas en tan só 202 días! E de todas esas visitas, un 27,86% corresponde a persoas que nos len en máis dunha ocasión.
Pero iso aínda non é todo: o número total de páxinas vistas foi de 2684, o que quere dicir que cada visitante leu normalmente máis dunha entrada. As páxinas máis lidas foron: Libro de contos Pim (124 veces), Guía didáctica prealfabética (120), Caderno de Grafomotricidade (107), Libro de contos 1 (98), Libro de fichas 1 (81), Guía Didáctica alfabética (62), Músicas (42) e Libro de contos Tris (27). Que quere isto dicir? Que aínda que Chirlo Merlo proporcione tamén outro tipo de informacións e curiosidades, o que atrae o interese das lectoras e lectores son os recursos para o traballo do día a dia.
Imos engadir uns datos máis, porque os libros mencionados no parágrafo anterior están albergados en Issuu, e poden ser lidos sen pasar por este noso blog. O número de lectores para cada un deles, segundo o servizo de estatística de Issuu, é o seguinte: Libro de contos Pim (1390), Libro de contos Tris (1325), Guía didáctica prealfabética (1107), Libro de contos 1 (1071), Caderno de grafomotricidade (939), Libro de fichas 1 (857) e Guía didáctica alfabética (633). E en canto ao caderniño de sílabas troqueladas que ofrecemos como agasallo o día de Reis, tivo 1392 lectores/as.
Uf! O esforzo foi grande, pero... a que os resultados non están mal?
Nós ímolo celebrar. E para iso,... que mellor que unhas boas vacacións?
Moitísimas grazas, até o próximo curso e felices voos!

Da imaxe ao signo gráfico da escritura

2010-06-09T17:40:00.002+01:00

O número 3 da Revista Waldorf-Steiner Educación, publicado no ano 2006, contén un texto referido á pedagoxía Waldorf que podemos facer plenamente noso e que reproducimos a continuación:

"A [...] evolución do neno dependerá moito de se a personalidade dos docentes consegue configurar a transición do traballo manual ao traballo mental coas forzas da memoria, da representación e do pensamento; de xeito que o neno non sinta que se está a apelar unilateralmente á cabeza, senón ao mesmo tempo á vida sensitiva e volitiva coa que se poida vincular o pensamento.

"Un exemplo de como a pedagoxía Waldorf intenta realizar na metodoloxía docente ese principio fundamental é a introdución das letras do alfabeto. No primeiro curso non só se presenta ao neno o mero signo gráfico, chamando a atención a como hai que pronuncialo, senón que o mestre ou mestra comeza relatando unha historia na que cada neno se somerxe inmediatamente coa forza da súa imaxinación e da súa representación, mesmo se xa sabe ler. Logo debúxase na lousa unha situación extraida do relato, os nenos debúxana nos seus cadernos, e dende esa imaxe vaise destacando con algúns trazos resaltados o signo gráfico da letra que se pretende introducir.
"Máis adiante, o signo gráfico será utilizado fóra do contexto daquel debuxo, é dicir, dun xeito abstracto, pero os nenos terán entón unha relación anímico-emotiva con esa forma que lles segue sendo allea e dese modo vivencian intensamente a coherencia. Seguen co seu entendemento a transición entre a imaxe e o signo gráfico, danlle forma de xeito activo coas súas propias mans e poden aplicalo, experimentando o sentido que subxace no proceso. Por outra parte, ese proceder correspóndese coa evolución da escritura tal como tivo lugar na historia da humanidade, na que dende imaxes sensoriais concretas se foron desenvolvendo paulatinamente os símbolos abstractos.
"A miúdo adóitase obxectar que esa introdución das letras por medio de debuxos é obsoleta para os nenos que xa saben ler e escribir antes de empezar a escola. Pero aí non se ten en conta que os nenos que, por exemplo, aprenderon a escribir dos seus irmáns maiores, o fixeron puramente partindo da imitación, mentres que o neno xa maduro para a escola ten necesidade non só de facer as cousas, senón tamén de entendelas dende o seu interior. O procedemento de aprendizaxe da escritura que describimos dálle tamén esta posibilidade, e dun xeito que non só apela ás súas forzas cognitivas, senón tamén ás forzas afectivas e volitivas, de modo que o ser humano integral queda implicado na introdución das letras antes de que a actividade da escritura se afunda no mecánico."

Así podería ser explicada a existencia do burro Trotón, de Marica e Manoliño, da elefanta Papú... e de todos os personaxes dos contos que introducen as diferentes letras (e dígrafos, e grupos consónánticos...) do noso alfabeto en Chirlo Merlo. E aínda que os materiais de Chirlo Merlo naceron inspirados nas técnicas Freinet, coincide coa pedagoxía Waldorf nesta asunción do forte poder vivenciador dos contos.

Canción-conto da letra "t": o zapateiro Tito

2010-05-26T23:29:00.003+01:00

Canción-conto de presentación da letra "t": Tito é un zapateiro moi divertido porque mentres traballa fai música petando.
A súa zapatería parece unha orquestra. Sempre está chea de rapaces que o acompañan a cantar e tocar. Aquí todo vale para facer música. Calquera argallada convértese nun fabuloso instrumento...

[Podes ver a ilustración en cómic deste conto no Libro de Contos 1 e a motivación do conto na Guía Didáctica]

17 de maio: Uxío Novoneira e A Pita da escola de Os Prados-Cervantes-Lugo

2010-05-16T23:36:00.002+01:00

No momento no que a rede de Galescolas pasou a chamarse A Galiña Azul, os responsables do tal cambio se cadra non percibiron que a galiña do conto de Carlos Casares era unha galiña moi especial: dicía cocorocó en vez de cacaracá, e ese era o motivo polo que a policía a tiña baixo vixilancia.
Con todo a Galiña Azul, que é un personaxe de ficíón, tivo un contrapunto absolutamente real: a Pita que comezou a poñer os seus ovos dentro dunha escola unitaria de Cervantes, nunha papeleira moi confortable para ela, ao parecer. Por ese motivo tanto os escolinos como a súa mestra acollérona en adopción, e ese foi o comezo dunha das experiencias pedagóxicas máis singulares no noso país.
Quen era a mestra desta pequena escola? Pois era Alicia López Pardo, que ademais foi quen de presentar esta experiencia real nun libro delicioso feito en letra manuscrita e con traballos dos propios escolinos: A historia da pita que elixiu a nosa escola pra poñer.
Que tiña de especial esta Pita? Nós, a verdade, é que non saberiamos describilo con palabras. Pero Uxío Novoneira, que naquel momento non era alleo aos milagres que estaban a acontecer na escoliña de Os Ancares, plasmou o carácter da Pita nunha das primeiras páxinas da publicación, cun dos seus poemas:

A galiña dos Prados
sabe onde pór.

Libre de fados e mitos,
alle a poderes e inmediatos coidados,
non pon os ovos fritos
e só pro seu señor.

Sabe onde pór os ovos que dan pitos.

Uxío Novoneira

O Taller das Letras como variante do Banco de Palabras

2010-05-07T22:49:00.002+01:00

Unha das posibilidades de partida para o traballo de lectura de cada conto en Chirlo Merlo son as frases-clave. Estas frases-clave deben ser motivadas dun xeito especial no momento en que a mestra lles relata o conto oralmente ás nenas e nenos. Se se segue este camiño, tamén sobre elas se realiza, por medio das diferentes fichas, un traballo de análise e desmiuzamento: vanse distinguindo as palabras, pásanse a distinguir as sílabas de cada palabra e chégase por último ás letras.
Feito este traballo, que tamén podería seguir unha orde inversa á que acabamos de dicir, as novas palabras traballadas que o escolino xa domina pasan a formar parte dun Banco de Palabras, que se vai facendo máis rico conforme se avanza na lectura de contos. E coas palabras acumuladas neste Banco, cada alumno pode volver a construír as frases de cada conto ou xogar a compoñer frases novas que invente, ou se lle propoñan.
Podería haber un Banco de Sílabas? Pois si.
E un Banco de Letras? Tamén.
E apontamos unha idea máis: este Banco pode ser un Banco colectivo, ubicado de forma permanente nun lugar específico da aula. Unha especie de Recanto das Letras ou Taller das Letras. Os materiais que proporciona Chirlo Merlo posibilítano.
Podemos visualizar aquí un exemplo, tendo en conta que só é unha das posibilidades:

Chirlo Merlo no suplemento Na Escola

2010-04-16T21:52:00.001+01:00

A primeira aparición dos materiais impresos de Chirlo Merlo no ano 1991 mereceu unha referencia de varias páxinas no número 93 do suplemento educativo Na Escola. A elaboración deste suplemento era realizada por membros de Nova Escola Galega para o xornal La Región, e ese número pretendía ofrecer en tres páxinas unha reseña o máis completa posible da metodoloxía e dos materiais de Chirlo Merlo.

En maio do ano 2011 cumpriranse vinte anos deste acontecemento: que diferencia na maquetación e composición das páxinas con respecto ao que hoxe vemos!

Se sintes curiosidade ou nostalxia, podes visualizar este número 93, que saíu á rúa o 30 de maio de 1991, picando aquí.

Canción-conto da letra "p": A elefanta Papú

2010-04-15T17:46:00.004+01:00

Conto de presentación da letra "p": no circo do pallaso Pipo vive a elefanta Papú. Como a súa trompa arrastraba moito, gustáballe ir con ela erguida: xogaba cos paxaros, coas nubes,... Un día quedoulle a trompa entalada no alto...

Pequena entrevista aos autores de Chirlo Merlo

2010-03-22T15:47:00.010Z

A mediados de abril do ano 2008, unha estudante de Ciencias da Educación interesada en Chirlo Merlo (que identificaremos polas iniciais LLT) buscaba información de primeira man sobre este método que completase o traballo de investigación que estaba a facer. Obtivo esta información por medio dunha pequena entrevista realizada aos autores de Chirlo Merlo, que reproducimos a continuación:

Como, onde e por qué nace Chirlo Merlo?

A idea de elaborar Chirlo Merlo nace nun grupo de tres profesores/as de educación infantil do Colexio Público de Ponte Carreira, no Concello de Frades, aproximadamente no curso escolar 1984/85. O pequeno alumnado de infantil procedía na súa grande maioría do ámbito rural e utilizaba o galego como idioma normal e natural. Porén, os métodos que se ofrecían no mercado estaban todos en castelán agás unhas poucas excepcións que non enchían as nosas espectativas. Detectábamos a necesidade de dispoñer de materiais para poder ensinar a lectura e a escritura en galego moito máis sistematizados e cunha fundamentación máis natural, con raíces en Freinet. Foi así como tomamos a decisión de non utilizar os métodos existentes no mercado e de reunirnos diariamente, despois de rematada a xornada escolar, para elaborar fichas e contos que nos permitisen un ensino da lectoescritura máis acorde co que nós pensabamos. O material elaborado cada día era utilizado nos días posteriores cos alumnos, para o cal nos serviamos de fotocopias. Como se pode intuír, estas primeiras fichas eran moi artesanais e en branco e negro, pero podían ser coloreadas e redibuxadas polos pequenos, o que lles daba un encanto moi especial e un nivel de vivenciación que non se conseguía con fichas máis estándar. Así naceron, para os nenos, os primeiros libros de contos de Chirlo Merlo: fotocopias en branco e negro introducidas en fundas de folio con taladros para poderen ser encadernadas en carpetas de anelas. Pasado certo tempo, outros profesores e profesoras que tiñan inquedanzas parecidas ás nosas, interesáronse por estes materiais e quixeron utilizalos tamén nas súas escolas e nas súas aulas. Por esta razón, ao mesmo tempo que nós continuabamos o traballo para nós, comezamos a subministrar fotocopias do material xa elaborado a outros/as profesores/as. Este proceso foise incrementando e chegou un momento no que nos plantexamos a posibilidade de editalo, o cal supoñía para nós reelaboralo e, sobre todo, traballar cun grupo de colaboradores que poidesen testalo nas escolas para pulilo antes de presentar o Chirlo Merlo final.

Qué ámbito de aplicación tivo e/ou ten o método (rural, urbano...)?

Como se pode deducir da resposta á pregunta anterior, o material naceu no colexio dunha pequena vila de contorno rural. Pero foi aplicado tamén por profesores que traballaban en contornos urbanos, sen que se notase diferenza. Realmente non tiña por qué habela: os protagonistas dos contos eran animais e as historias que lles acontecían baseábanse en problemas cotiáns que mesmo suceden na convivencia diaria dos pequenos, polo que estes podían asumilas e vivencialas con facilidade. Era un factor máis a favor da motivación. Pode servirnos de exemplo o caso de Walt Disney, que creou centos de historias que teñen a animaliños (en exclusiva!) como protagonistas, sen que isto sexa un impedimento para que sexan aceptados a admirados en contornos urbanos.

Que nivel de repercusión alcanzou (ou está alcanzando)

Non podemos dar datos da súa repercusión en canto a extensión. Sabemos que foi utilizado por un número considerable de profesores/as das catro provincias polos informes de ventas que presentaba a editorial. Do que sí podemos falar é da repercusión que tivo no labor profesional de moitos profesores/as que nos manifestaron ser un método terriblemente motivador e eficaz, ata tal punto que os pequenos aos que lles daban clase arrancaban a ler sen necesidade de levar o método ata o seu final: normalmente os nenos, ao finalizar o Libro de contos dous, xa se introducían noutras lecturas diferentes sen necesidade de continuar co Libro de contos tres (que era o que traballaba precisamente as sílabas máis complicadas). Bastantes destes profesores continuaron solicitandonos a nós o material durante un periodo de tempo no que estivo ausente das librarías, ao deixar de ser distribuídos por Ir Indo. Hoxe a súa distribución corre a cargo de Distribucións Grial, pero sabemos que aínda hai profesores que, pensando que xa non se comercializan, seguen a traballar cos materiais a partir de fotocopias...

En que se basearon para crear os personaxes dos contos e as propias historias?

Esta pregunta debería que ser contestada por Alicia López Pardo, a “alma mater” de Chirlo Merlo, pois as historias e os personaxes deste método foron tomando vida a partir da súa enorme creatividade. Creatividade que soubo beber das fontes da súa propia e rica experiencia desde pequena no contorno familiar, da tradición oral compartida con amigos e coñecidos e tamén dun bo coñecemento do material que había publicado no mercado sobre estes temas.

De onde xorde a idea do banco de palabras?

Chirlo Merlo defínese como un método global-fonético. Da metodoloxía global quere aproveitar o feito de que os pequenos lean desde o comezo palabras enteiras con significado. Da metodoloxía fonética quere aproveitar que se vaian presentando pouco a pouco novas letras e fonemas seguindo unha secuencia de crecente dificultade. Todo isto inmerso dentro dun conto motivador, reforzado con cancións, ditos, adiviñas… Con cada novo conto, o alumno vai sendo capaz de identificar algunhas palabras novas, coas cales é capaz de construír pequenas frases (o que nós chamamos frases-clave) no caderno de fichas. A idea do banco de palabras baséase na necesidade de poder utilizar todas as palabras que o pequeno vai aprendendo ao longo do método para poder formar frases libremente escollendo entre todas elas, e non limitándose só ás que lle son presentadas en cada conto.

Os pictogramas que aparecen no método foron creados en consenso con algún grupo de nenos?

Se cadra habería que facer un combinado da palabra “consenso” (como intercambio de ideas entre varias persoas, despois do cal se chega a un acordo común) coa palabra “interacción” (debuxar cada pictograma sobre unha idea previa e facer pequenas modificacións en función das reaccións dos/as nenos/as). Os pictogramas foron creados pouco a pouco, paulatinamente en función das necesidades da expresión escrita que se detectaban ao traballar cos nenos. É sabido que un pictograma representa unha idea, non un fonema. Neste sentido, os substantivos son as ideas máis facilmente representables (neno, nena, casa,…), pero tropezamos con máis dificultades para representar outro tipo de palabras como os verbos (ir, caer,…) o cal incrementa o nivel de abstracción dos símbolos. Para que un grupo de nenos adopte un conxunto de pictogramas con significado, hai que comezar por símbolos sinxelos para, unha vez interiorizada a mecánica por parte dos pequenos, interactuar con eles na busca dos símbolos que representarían outras ideas máis abstractas. Como se pode comprender, os símbolos representados nos pictogramas é significativo para o grupo de nenos/as cos que se traballou, pero pode non ter significado ningún para outro grupo diferente. Esta é a razón pola que a cantidade de pictogramas que se ofrecen no método xa elaborados non é moi numerosa. Contén un mínimo como para comezar a traballar na idea de lectura de símbolos moi simples, pero no traballo diario pódese chegar a niveis moi elevados de abstracción. Quen tería que dicir sobre o traballo con pictogramas é Miguel Rodríguez Carnota, que fixo a este nivel un traballo precioso cos seus alumnos de infantil nunha escola unitaria dun lugar denominado Vedral. Chegaron a pictografiar pequenos poemas.

Chirlo Merlo afonda, moi atinadamente, no folclore popular. Por que é tan importante que os nenos se poñan en contacto con estas manifestacións culturais desde pequenos?

Creo que hai que cambiar o xeito de formular esta pregunta. A situación real é que os nenos e as nenas xa viven inmersos desde bebés nas diversas formas de manifestarse a cultura na que viven: nanas, cantos de berce, xogos, adiviñas,… O problema que tiña a escola tradicional era que creaba unha distancia entre o ensino e a vida real porque todo este tipo de manifestacións da vida do/a neno/a quedaba fóra dela. Un dos logros da escola moderna foi conseguir superar esa distancia ao considerar que o/a neno/a, cando chega á escola, xa é portador de moitos coñecementos e que había que telos en conta para conseguir un ensino máis motivador e vivenciado. Se Chirlo Merlo aproveita todas estas pequenas manifestacións do folclore (cultura) popular é porque se encadra dentro deste cambio de paradigma. Os resultados na motivación dos/as pequenos/as foron (e son) máis que evidentes.

LLT

Moitísimas grazas, Lucía.

Canción-conto da letra "l": Lola, Lolo e Amelia

2010-03-10T16:27:00.001Z

Canción-conto de presentación da letra "l": Lola é moi bailarina. Mentres Lola canta e baila, o seu irmán Lolo pasea montado na mula acompañado das cadeliñas Lila e Lulú. Lola e Lolo son veciños de Manoliño. Cando se perdeu a becerriña, estes veciños tamén quixeron axudar a atopala...

[Podes ver a ilustración en cómic deste conto no Libro de Contos 1 e a motivación do conto na Guía Didáctica]

Aprender a ler co formato de cómic

2010-02-23T18:37:00.014Z

Unha das apostas fortes de Chirlo Merlo, como método para a aprendizaxe da lectura, é a de presentar os contos co formato de banda deseñada. Chirlo Merlo ten en conta o contorno e as vivencias dos pequenos, a cultura popular para a infancia que se expresa en xogos, cantarelas, rimas e adiviñas... E tamén que a lectura non comeza polo código alfabético: hai un traballo previo de "lectura" da realidade, de lectura de imaxes, de lectura de pictogramas...
Chirlo Merlo, así mesmo, parte da idea de que a lectura debe de ser significativa desde o comezo: parte da lectura de pequenas historias mudas en banda deseñada para pasar á lectura de pictogramas. Neste proceso, as primeiras letras son introducidas como un pictograma máis que ten un significado concreto no contexto da historia que se conta. E a historia cóntase en imaxes que integran o resto dos códigos.
Isto non é falar de banda deseñada, de cómics? Si. Plenamente. Pódese comprobar examinando os nosos libros de contos.
Seremos o primeiro método de lectoescritura en cómic?

Canción-conto da becerriña

2010-02-13T22:12:00.002Z

Canción-conto de presentación da letra "m": a becerriña de Marica e Manoliño xa vai un pouco medrada e quere ir ao monte para pacer coas outras vacas. Con todo, como é un pouco preguiceira, ás veces prefire mamar aínda dos tetos da súa mamá. Ao monte gústalle ir por ver máis mundo e aprender cousas novas. Mais un día pérdese...

[Podes ver a ilustración en cómic deste conto no Libro de Contos 1 e ler a motivación do conto na Guía Didáctica]

Sobre a aprendizaxe da lectoescritura

2010-02-03T18:14:00.001Z

É a aprendizaxe da lectoescritura un proceso mecánico?
Consiste simplemente en memorizar asociacións entre letras e sons e aprender a combinalos?
A profesora Telma Weisz, doutora en psicoloxía da aprendizaxe pola Universidade de São Paulo (Brasil) e referente en traballos de alfabetización nese país, ofrece unha perspectiva moito máis interesante: os nenos e as nenas son suxeitos activos da súa propia aprendizaxe e poñen en marcha procesos cognitivos complexos cando aprenden a ler e a escribir.
Ofrecemos hoxe a primeira parte dun interesantísimo vídeo (en portugués do Brasil) no que fala dos procesos de adquisición da lectura e da escritura:

Canción-conto do ratiño

2010-01-19T20:54:00.003Z

Canción-conto de presentación da letra "i": ao pé da árbore na que o moucho tiña o seu lar, moraba tamén o ratiño. O rato saíu da árbore para dar un paseo pola eira, e nese momento bateu o burro Trotón co tronco, unha pola podre esgazou e foi caer xusto riba do seu rabo...

[Podes ver a ilustración deste conto no Libro de Contos 1

e ler a motivación do conto na Guía Didáctica]

Un agasallo de Reis

2010-01-06T21:53:00.006Z

Día seis,
Día de Reis.

Uf! Canto traballo tiven este ano como carteiro! Cantos nenos e cantas nenas hai no mundo! E todos enviando cartas de petición de agasallos por estas datas! Uf!
E para as profesoras e profesores, que? Alguén se lembra deles un pouquiño?
Eu si, e por esta razón preparei para eles este agasallo: un conxunto de láminas con sílabas debuxadas, para que poidesen xogar cos nenos e nenas a recortalas e a compoñer palabras e pequenas frases. Este xogo de láminas estivo dispoñible aquí ao longo do mes de xaneiro, para poder ser baixado directamente á túa computadora. E durante o mes de febreiro aínda se puido visualizar e imprimir. Mais agora ficou albergado noutro lugar da rede que contén a maiores outros recursos que che poden interesar. Se che pica a curiosidade ou queres imprimir as láminas, pica aquí.
E se xa baixaches as láminas ou xa as imprimiches, tócache agardar ao próximo día de Reis, na espera dun novo agasallo.
E el que poderá ser?

Chirlo Merlo: libro de contos Tris

2010-01-06T21:27:00.003Z

Invitámoste a visualizar o primeiro libro de contos para traballar en Educación Infantil a lectura da imaxe e a aproximación á lectura de signos gráficos. Podes consultar as indicacións para traballar co alumnado na Guía Didáctica de Educación Infantil.

Chirlo Merlo: libro de contos Pim

2009-12-29T10:41:00.002Z

Visualiza aquí o primeiro libro de contos para traballar en Educación Infantil a lectura con pictogramas e a aproximación á lectura alfabética. Podes consultar as indicacións para traballar co alumnado na Guía Didáctica de Educación Infantil.

Música: canción-conto do Mouchiño

2009-12-20T09:53:00.001Z

Canción-conto na que se narra a historia de presentación da letra "u": na árbore na que foi bater o burro Trotón hai un niño de moucho onde vive unha familia. O mouchiño estaba descansando, cando sentíu un trompazo na árbore...

Escóitao aquí:

[Podes ver a ilustración deste conto no Libro de Contos 1 e ler a motivación do conto na Guía Didáctica]

Celebra o Nadal co noso Pandigueiro

2009-12-14T14:28:00.003Z

As diferentes culturas adoitan ter un home sabio pola idade que lles axuda aos nenos a pasar o inverno. A cultura galega ten o Pandigueiro ou Apalpador, que durante os anos de esquecemento sobreviviu nos montes do Courel e o Cebreiro e agora volve facer compañía aos nenos e ás nenas na noite de Nadal.
O xornal electrónico Vieiros ponnos ao día sobre este personaxe tradicional na súa sección Vieiros na Escola.
Claro, que este noso Apalpador ten web propia, onde poderás facerte amigo do club dos "apañacastañas".
Por certo, hai agora case un ano, o Apalpador paseaba polas rúas de Compostela:

Música: canción-conto do susto de Marica e Manoliño

2009-12-11T23:31:00.007Z

Esta é a canción-conto do susto de Marica e Manoliño, que actúa como motivación musical para a presentación da letra "o". Marica e Manoliño saen á ventá cando oen o topetazo do burro Trotón contra o castiñeiro:

[Podes ver a ilustración deste conto no Libro de Contos 1 e ler a motivación do conto na Guía Didáctica]

Parte prealfabética: Guía Didáctica

2009-12-09T14:39:00.000Z

Visualiza aquí a Guía Didáctica para traballar na aula co material correspondente á parte prealfabética de Chirlo Merlo:

Como aproveitar caixas de mistos

2009-12-07T09:25:00.003Z

Os libros de fichas de Chirlo Merlo proporcionan letras troqueladas para o traballo na aula. Este material pode ser utilizado de múltiples formas.

Música: canción-conto do burro Trotón

2009-12-05T21:19:00.007Z

Queremos que escoitedes a canción-conto do burro Trotón, que é a que acompaña o conto que motiva aos nenos na aprendizaxe da letra "a". Sabedes que o burro Trotón é o personaxe dun famoso poema de Manuel María. O que máis lle gusta é correr. Teima en ser o que máis corre, e entrena para ser máis rápido que o vento.

[Podes ver a ilustración deste conto no Libro de Contos 1 e ler a motivación do conto na Guía Didáctica]

Que gusto dá ter fans!

2009-12-02T22:27:00.002Z

A biblioteca escolar do CEIP Eladia Mariño, de Cabanas, ten un blog de animación á lectura moi chulo.Nel escribe Libroucho. Como podedes ver no retrato que reproducimos á esquerda, Libroucho é unha ave concentrada no afán de saber, de nutrir as súas neuronas. E para iso precisa ler. Para ler ben, primeiro hai que aprender. E por iso Libroucho debe ser un fan de Chirlo Merlo (entre aves anda o asunto, que sabedes son seres que habitan os ceos e en consecuencia son portadoras de sabiduría e espiritualidade) porque Chirlo Merlo abre os camiños para facer lectores. Así que o pasado 21 de outubro, Libroucho publicou unha entrada no seu blog que nos deixou realmente emocionados. Graciñas, Libroucho!

Chirlo Merlo: Caderno de Grafomotricidade

2009-11-28T14:36:00.002Z

Podes visualizar aquí o Caderno de Grafomotricidade, para o traballo do cal existen indicacións moi claras na Guía Didáctica:

Chirlo Merlo na historia de Ir Indo

2009-11-26T21:27:00.006Z

Paseando pola Rede, así como quen non quere a cousa, atopamos na web da Editorial Ir Indo unha pequena historia desta empresa editora. E nun apartado desta pequena historia, titulado Crecendo cos nenos, hai a seguinte referencia:

"(...) Comeza a traballar tamén en libros de texto. Créase entón o método de lecto-escritura "Chirlo Merlo", que se compón de libros de lectura, fichas prácticas, cadernos de grafomotricidade, cadernos de pautas..., e que será moi empregado polos mestres a nivel de toda Galicia."

Ai! Se souberades cantas grandes historias quedan agochadas dentro deste pequeno parágrafo nesta pequena historia!

Parte alfabética: Libro de Fichas 1

2009-11-07T21:39:00.001Z

Visualiza o Libro de Fichas 1, que contén as láminas de traballo correspondentes ao Libro de Contos 1 da parte alfabética. Podes consultar as orientacións de traballo na Guía Didáctica.

Parte alfabética: Guía Didáctica

2009-11-07T11:50:00.006Z

Visualiza aquí a Guía Didáctica para traballar na aula co material correspondente á parte alfabética de Chirlo Merlo:

Parte alfabética: Libro de Contos 1

2009-09-05T14:43:00.004+01:00

Open publication - Free publishing - More lectura

A música axuda a aprender

2007-07-26T23:22:00.007+01:00

Chirlo Merlo posúe un apoio musical aos seus contos, obra do músico Fernando Fernández Picos.
Podes escoitar aquí o tema de presentación:

Non é divertido?

Volve Chirlo Merlo!

2007-07-26T11:42:00.001+01:00

Hai xa algún tempo que perderamos de vista a Chirlo Merlo. Cada ano andabamos á percura dos seus niños e tentabamos albiscar no aire o seu voo, mais era inútil. Seguramente emigrara na procura de mellores climas.

Non sabemos se nese seu percorrido planetario atopou mellores lares onde morar. Pero si sabemos que este ano voltou. E voltou acompañado. E puxo novos ovos. E chocounos.

E, igual que aconteceu na Historia da pita que elixiu a nosa escola pra poñer, os resultados foron prodixiosos.

E ti, acaso non o sabías?

Volve Chirlo Merlo!